Hevpeyvînek li gel nivîskar Jan Dost

Hevpeyvîn: Fatma Savci

1- Tu çi ji me xwendekar û civaka kurd dixwazî  ku evîn, şoreş, paşeroja me ya têkçuyî dubare bi me didî jiyîn?
Ez ji xwendevana tiştekî naxwazim. Naxwazim dilê tu kesî biêşînim û naxwazim ne şoreşan li ber çavên we reş bikim ne jî bi we xwendevana xweş bikim! Eger xwendevan pê bihesin ku ez careke din derd û êş û evînan bi wan didim jiyîn  ev  cihê serbilindî û şanaziya min e. tevî ku ez kêm caran bi xwe şanaz dibim. Dizanim ku hemî badihewa ye. Miste ba ye. Ku ez neêşim nanivîsim. Bi nivîsa xwe re di cihên xemnak û diltezîn re negirîm, nanivîsim. Îcar xwendevan bi kêfa xwe ye  dikare piştî ku rûpela dawî ji berhema min wê bi carekê de ji bîr bike  û min jî. dikare jî ji xwe re  (ji ber ku êdî berhem milkê wî ye) bi kêfa xwe  cîhanekê jê ava bike, êdî  tu karê min bi xwendevan û çêja ku ew ji berhemên min digre namîne. Lê  divê bibêjim ku ez naxwazim dilê xwendevanê min  di dawî de bişikê û li xwendinê poşman bibe.

2-         Di pêvajoya nivîsîna 3 gav û 3darek de, we çi jiya, çi hîs kir?
Nizanim! Bi rastî nizanim hestên xwe bibêjim! min got ez bi nivîsa xwe re dijîm. Nîvdînî dibim. Ez  bi mala xwe re bi hev diçim. Cirra min zêde nexweş dibe. Heta êdî herdu keçikên min ên biçûk  tên dibêjin: ma wê kengî roman biqede!!  Ew dibînin dema ez dinviîsm nema bavê wan im. Ez jî di romana xwe de dijîm û bi karekteran re diçim û têm û şer dikim û hez dikim û digrîm û dikenim. Ez berî karekteran dibim karekterek di romanê de. Ne ku ez karekterên xwe dixuliqînim. Bêtir ew min dixuliqînin û min ji halekî dixin halekî din. Divê ez bi ya wan bikim, li dû wan biçim, devera ku ew jê hez nekin wan nebimê. Ji min bixwazin êdî ez wan bikujim  divê wan bikujim û li ser wan jî bigirîm. Ez him xwe xaliqê karekterên xwe him jî qatilê wan dibînim. Ez bi rastî dema dinivîsim  tême guhertin. Ji xwe romanên min dîrokî ne  îca ez  ji dema xwe derdikevim û bêgav dibim   bi dehê salan û sedê salan jî bi şûn de herim. Lê bawer bike  ku çêjeke xweş  jê distînim. Ji bo vê romanê jî(§ gav û §darek)  wisa bû. ez bi şêx Seîd re mam  heta ber sêdarê. Pê re dimeşiyam.  Min li birîna nav tilîyên nigê wî dinêrî. Min li xeyalê wî guhdarî dikir û li bayê seherê yê ku ji ber darên Dicle  dihat jî guhdarî dikir. ez hêrs dibûm, weke ku ew sêdar li ber çavên min bin û dê stûyê min bvi xwe bikeve xeleka werîs. Diçûm min çixare dikişand. Û nedixwst li nivîsê vegerim. Tu zanî nivîs li ba min çi ye? Derba xençerekê ye  hêdî hêdî û nermik di singa min re diçe  lê bi qasî ku min diêşîne xweş e jî! 

3-         Çi hest in, çi giyan û daxwaz in, ku we ber bi van birînên ku kesek newêre ( ji ber gelek sedeman) dest bidiyê ve dibî? Heya niha ev buyerên dîrokî nehatine nivîsîn, kesek xwe nêzî nivîsîna van buyeran nake. Lewra gelek zehmet e, êş e, buyerek giran e ûhw. Sedema te çi ye ku ev buyer te dikêşinin ber bi xwe? çima xwe bi te didin nivîsîn. Derdê te çi ye?
 ez dixwazim careke din û bi çavekî din dîroka kurdî binivîsim. Ez dîroka me ya ku di rûpelê pirtûkên tarîxê de ne  naecibînim. Ew ne dîrok e.  ew tenê rêzkirina bûyeran e û heta niha min nedîtiye dîroknivîsek bi cesaret  nêzîkî mijarên mezin dibe. Şiroveyên dîroka me seqetin. Kêmin û gundîtî di wan de heye. Em heta niha  dibêjin ku filan ne xayin bûya  dê filan şoreş bi ser biketa!! Wey li vê ecêbê!! Kê ji me pê ve dîroka xwe wisa  daye  tefsîrkirin!! Em ji dîroka xwe tenê qaşil nas dikin. Kakil  nenas e!! loma jî ez dixwazim bi rêya romanan tefsîreke nû ji têkçûn û şikestin û rabûn û vêketina agirê serhildanan re bibînim. Dixwazim niha  ji xwendevana re bibêjim ku Xanî yê mezin bi serê xwe projeyek têkçûyî bû ji ber kerîtiya mîrên kurdan. Dixwazim bibêjim ku serhildana şêx Seîd li ser bingeheke ilmî ava bûbûya  dê hezar Qaso yî nikarîbûna ew bişikandana .  qasoyên her milletî hene, lê çima qasoyên me tenê dikarin qedera me reş bikin? Min dixwest hinekî vê pirsê  biteqînim. Min berê jî gotibû  ez naxwazim bersivan bidim, lê bêtir di berhemên xwe de  dixwazim çanda pirsînê damezrînim. Milletê ku pirsan ji xwe û dîrok û wêjeya xwe nake, nikare  bersiva jiyana xwe bide. mixabin serokên me, rewşenbîrên me, hunermend û nizanim çiyên me tên û iddiya dikin ku bersiva her tiştî li ba wan heye. Ez jî dikarim iddia bikim ku pirs li ser her tiştî li ba min hene. Mesela  mijara kurd û islamê!! Kî rabû û got:  bindestiya me sûcê isalmê ye!! Min bala xwe dayê  ku ev bersiveke  çewte ji pirsa esasî re!! Heyran çima tirkan bi islamê çûn li deriyên kela Viyannayê xistin!! Çima nîvê ewropa  kirin wilayetên osmanî  bi navê cihadê!! Çima derya spî hindik mabû bibûya deryayeke osmanî??  Û çima  ê me ne wisa bû!! derfet  ji bo me jî hatin. Selaheddînê Eyyûbî  yê kurd mînakeke mezin e!! ew ne kêmî Sultan Selîm bû, ne kêmî Mehmet Fatih bû jî. ji xwe hin dîrokzanên ereb dibêjin ew mezintirîn kesayetiya islamî bû piştî pêximber Muhemmed. De were em bipirsin çima wî nikarîbû imperatoriyeke kurdî di bin sîbera islamê de damezranda!! Û çima tirkên koçer  yên ku mala wan pişta hespê wan bû  karîbûn  islamê istismar bikin û imperatoriyeke mezin  ava bikin!! A ji ber van pirsan dinivîsim. Dibe ku niha  em bersivan nebînin lê sedî sed dê nifşên  pêşerojê werin û li van pirsên me yên mîna mayin û keviran bilikumin.

5-         Civaka Kurd çawa nêzî van buyerên( Kela Dimdimê, Mahabad, Şêx Seîd û hwd. )xwe yên dîrokî dibe, xwe ji slogan û propaganda xelaskiriye, çi çavdêriyên we hene di vê mijarê de?
Civaka kurdî !! bi sedê salan e ev civak bi cezbeyê ketiye!! çavgirtî  serî dihejîne û ( ellahû  ellahû) dibêje. Li ba min helqeya zikir û civîna partiyekê ku dê tê de (mûlida)  serokê wê partiyê li dar bikeve, weke hevin. Cegerxwîn digot:  tekyexana şêx divê ko tê hebin çend kerkere!!
Ma rewşa partiyan ne ya tekyexaneyan e qey! Ku vê mijarê tev bidim   dê gelek tiştên xwe yên mayî jî der bidim. Tu dixwazî ez hîn fere bibêjim? tu dipirsî ma me  yanî civaka me xwe ji sloganan xelas kiriye? Dînê me sloganin. Wêjeya me sloganin. Siyaseta me sloganin. Sloganan em têk birin û berê me de cehnemê! Em him mirîperesin  him jî  kompleksa Birayê Mezin  di mejiyê me de cih girtiye û hêlîna xwe ya kirêt  ristiye. Hîn rexneya mezinekî me tabu ye. Bi zihniyeta: Eyb e  ne minasibe!!  Em nêzîkî her tiştî dibin. Yanî yek were  û berê me bide  agir  û şikestinên derûnî û têkçûnên mezin ne eyb e!! bes  tu werî bibêjî ev şaş e  dê kevir bi ser te de bibarin. Civaka me hîn civaka eşîrê û malbatê ye. Hîn mezinên me apê me , kakê me û mamê me ne!!  Xal ji me kêm in ne wisa!! Sedî şêstê civaka kurd divê ji kompleksên xwe yên psîkolojîk tedwaî bibe û  ilac bisîtine.  Rastî dibêjim em civakek nexweşin.      

6-         Dema hûn dest bi romanekê dikin hûn çi amadekariyan dikin? Bi taybet hûn pêdivî bi çi dibînin? (ji der vî belge û materyalan, tiştên maddî, Hêlên psikolojî jî)
Tiştê ku ez dixwazim bi dest min nakeve. Divê ez dûrî dunyayê bikevim  lê nikarim. Divê dûrî  astengiyên biçûk yên rojane bikevim lê mixabin bi dest min nakeve. Divê sibê ji xew rabim  ji min re neyê gotin: pîvazên me yên hişk nemane.  Ez nabêjim pîvaz ne pêwistin. Ji xwe gelek caran pîvazek hêjayî deh romanan e jî. lê mebesta min ew e ku divê valahiyek temam ji bo nivîsê hebe. Aramî hebe û berî her tiştî( ezê vê bi dengê bilind  û ketî bibêjim) divê çavê nivîskar têr be, bi gotineke din divê nivîskar zanibe ku dê xerciya xwe jî ji vê nivîsa xwe derxîne  ku rûniştina wî ya li ser pelan yan li ber Computerê  bi wate be.

7-Bala min kêşand, hûn rastî û pirsên xwe dikin destên lehengên xwe yên dîn, di Mijabadê de, Emîral Axa hewl dide ku deryayekê ava bikê  ji bo serkeftina komara  Mahabadê, loma bi sîtilan avê kom dike.Di 3 gav û 3darekê de  Xidirê Botî û Xalisê Bedlîsî  gwîzan didin hev bo ku li ser qubeyan bidin rawestandin û xeyalên nebuyê pêk bînin.Çima hûn vî barê giran dikin destên dînan?
Rastıya ku li ba dînan  rût û bêrûpoş e bala min dikişîne. Ew ji qeyd û bendên aqil rizgar bûne û ya dilê xwe dibêjin. Ez nivîskaran bi xwe nifşek ji dînên(bi aqil) dibînim. Yanî nivîskar di hêlanekê de ye  ku di navbera dînbûn û baqiliyê de diheje. Lê bi rastî ez vê yekê bê qesdkirin dikim. Yanî karekter  bi xwe tê cihê xwe di romanê de xweş dike  û li min dibe bela, ez jî dilê wî nahêlim, bi xêr hatî dibêjimê û êdî ew bi kêfa xwe digere.  Xwezî  wêrekiya dînan û rastiya tim li ser zimanê wan  li ba rewşenbîrên me yên ziravqetî hebûya!! Xwezî  nivîskarên me jî  hinekî mîna dînên me karîbûna bi dengê bilind  a dilê xwe bigotana û li razîbûna filan û bêvan  negeriyana. Wê çaxê me yê wêjeyeke ciwantir, civakeke saxlem tir  û siyaseteke bi rêk û pêk tir  li holê dîtibûya.
Di gelek waran de min xweziya xwe bi dilê dînan aniye, di gelek cihan de min xwestiye ez dîn bim û ya rast bibêjim.  çima yek caran mirov zêde vedixwe!! Serxweş dibe!! Şêxê min Xanî yê mezin dibêje:
Mexmûri bibim bikirme lafan
Serxoşi bibim bikim guzafan
Bêkeyfi neşim çu ez bibêjim
Dîwane bibim duran birêjim!!
Yanî ez bê serxweşî nikarim dur û gewheran birêjim nikarim raza dilê xwe bibêjim.
Serxweşî birayê biçûk yê dînbûnê ye. Ez jî ji zû de dostekî wî birayê biçûkim, lê çavê min bêtir li hevaltiya birayê mezin e.

8-Di avakirina romanê de, hûn çiqas belge û rastiyên dîrokî esas digrin, heya çi astê xeyal û hestên xwe tevî dikin? (  Li gor min hûn cesur nêzî nivîsîna romana 3 gav û 3darek bune. Mînak desmala kesk ku  Perîxanê diyarî evîndarê xwe Seîdê ciwan kiribû paşî dibe ala serhildanê. Li gor qeneata min hîna evîn ewqas ne meşruye di hin buyerên dîrokî û rastiya politikaya îroyîn de, we ji xwendevanên xwe reaksiyon dîtin qet? Mînaka nêzîkbuna li xwedê jî hakeza..we rexneyeke mezin kiriye..)
bawer bıke  qet nayê bîra min ku ez rexneyan dikim!! Ez dinivîsim û hew.  Ew desmal jî( madem te qalê kir) xemla romana min e!! li ba min  wek nivîskar  ew ji partiya Azadî û hedefên wê  pêwisttire, bi kêmanî ji bo romanê. Yanî di romanê de  rêşiya kumê Yûsif ziya beg  ji eşîra wî muhimtir e. dibe ku hinek ne wisa dibînin. Lê li ba min ji bo romanekê  ev xeml gelekî pêwistin. Ez romanê dinivîsinim, roman  çêlîka xweşik ya xeyal e. ku xeyal seqet be  ew çêlîk jî dê basko kirî be.  Eger evînê meşrûiyet nestendibe ne sûcê min e. ez ne qala rahiban dikim!! Ez çîrok û jiyana insanên me yên bi dil û kezeb û goşt û hest û hestî dikim. Ji xwe evînên rahiban jî hene.  Seîdê evîndar (weke karekterê romanê) ji bo min rihettir  nermtir  û dilvekirî tir bû ji yê şervan. Nizanim dibe ku wisa nêzîktirî min e loma!!  A din dixwazim evînê yanî têkilîya keçik û xort  normalîze bikim. Di vê civaka me ya ku hîn tê de bi keviran keçek tê kuştin  yan jî bi agir tê sotin  zor e ku em  têkilîyan  bigihînin radeyeke normal. Lê divê em bikin.  Xanî  pîrê me ye di vê barê de. Wî têkiliya Mem û Zîn ê  pir hêsan û asayî dît  ew gihandin hev  û  maçên wan hemêzkirina wan    xweşik û ciwan dît. Em bi hacetî  dilferehiya mutessewifanin ku  evînê  rast û rewa bibînin. Her yek ji me  (çi nivîskar  çi siyasetmedar û çi  dîndar) dema qala evînê dibe    wê ciwan dibîne. Lê hemû derewan dikin.  Lê ku di rastiyekê de evîn  diqewime  agir dibare. Ka îca evîna ku şev û roj em ji bo wê stranan dibêjin  çi ye!!
Carekê xizmekî min hat û got: filan keça ji malbata me  şerefa me  dilewitîne.  Dengê wî hêrseke tirsnak di xwe de veşartibû. Min got çi bûye? got  ji filan xortî hez dike.  Min bi sarî got: ma jê xweştir heye  ku evîn di dilê wê de bibişkive?? Erê em civakeke durû û derewînin jî.

9- Heya niha 3 gav û 3darek çiqas hat xwendin, rexnekirin û şîrovekirin?
Ez vê nizanim. Dibêjin baş tê xwendin. Û ji pirtûkên kurdî yên herî baş hatine (firotin) îsal.  Kawa Nemir nivîseke baş li ser nivîsî bû, Cemîl Oguz, Receb Dildar  û Amed Tigrîs û Rehmî Batur. Ez dixwazim vê bibêjim: pirtûka kurdî ku dadikeve bazarê weke sêwiyê ku roja cejnê diçe sûkê!! Xwedîtîya wî nabe.  Ne gazine ha, lê rastiyeke divê bibêjim.  ne ji bo min, ji bo her pirtûkên din jî  . em hemû nivîskarin.  Rexnegir ku karê wî rexnegirî be, dê li hêviya derketina pirtûkan be. Dê ew  bi ilm û zanîna xwe ya pir  bibe bêjinga berhemên baş û nebaş. Lê mixabin ev kategorî( Rexnegir) hîn nehatiye sazkirin.  Erê nivîsên rexneyî hene, lê ew jî romannivîs  û şair û nizanim kî dinivîsin.  Bêtir danasînin, bêtir  şiroveyên di ser re ne. Ev yek tu pêşxistinê di wêjeyê de  nayne.  De emê jî binivîsin, qey em li hêviya rexnegiran namînin.  Ku em bimrin wê kitêbên me jî bi gelekan şêrîn bibin. Helbet hinek hesûdî jî heye ne!  Lê dîsa kêfxweşim ku herdu romanê min jî( li gel rexneyên ku li wan bûn)  cihê pesinandina piraniya xwendevana bû. jê hez kirin û barê min jî giran kirin. Divê ez jî wefadar bim bi wê hezkirina wan re  û berhemên ku ew li hêviyê ne  binivîsim.

10-Çi projeyên we di rê de hene, hûnê vêcarê kîjan reng û awayê  tîbûnê bi xwendekarê xwe bidin nasîn?
Tîbûna hibrê!! Eve mijara romana ku min berî çend rojan qedandiye. Roman li ser Ehmedê Xanî ye. Li ser mirina wî û tîbûna wî ya ji evîn û welat û civaka saxlem û nivîsê re ye. Li ser hezkirina wî ya kaxezan  û ciwaniya keçeke celalî û çûna mîr ya nêçîrê ye. Li ser barana ku dê kefenê wî şil neke ye, û li ser hêsrên ku wî di şeveke zivistanê de berî mirina xwe bi du kêlîkan rijandine re ye. Li ser min e, li ser te ye, li ser wî ye, li ser wê ye jî. û ne li ser tiştekî ye.